Czysta reinstalacja Windows 11 z pendrive'a: krok po kroku, bez utraty danych i licencji

Czysta reinstalacja to nie jest magiczna naprawa wszystkiego. To operacja, po której komputer wraca do stanu "świeżo z pudełka": bez twoich plików, bez programów, bez sterowników od producenta, bez ustawień. Czasem właśnie o to chodzi. Częściej wystarczyłoby coś łagodniejszego, tylko że człowiek dowiaduje się o tym dopiero wtedy, gdy pendrive skasował już partycję ze zdjęciami z wesela.

Opisuję drogę oficjalną, opartą na dokumentacji Microsoftu. Nie znajdziesz tu obchodzenia wymagań sprzętowych ani sposobów na "darmowy klucz".

Dla kogo jest ten tekst i ile to zajmie

Piszę dla osoby, która ma jeden domowy komputer z Windows 11 (albo z Windows 10 i chce przejść na 11 na sprzęcie, który spełnia wymagania) i chce zrobić to sama. Nie zakładam doświadczenia z BIOS-em ani z partycjami.

Co będzie potrzebne:

drugi, działający komputer z internetem, jeśli ten docelowy się nie uruchamia;
pusty pendrive na minimum 8 GB. Microsoft zaleca pusty, bo cała zawartość nośnika zostanie skasowana;
miejsce na kopię zapasową plików: dysk zewnętrzny, drugi pendrive albo chmura;
konto Microsoft, jeśli twoja licencja jest do niego przypięta (o tym za chwilę);
godzina do trzech, zależnie od łącza i szybkości dysku. To szacunek redakcji na podstawie zakresu operacji, nie pomiar; sam Microsoft dla procedur odzyskiwania podaje orientacyjnie od 30 minut do 2 godzin (Recovery options in Windows). Przygotowania i doinstalowanie sterowników zajmują więcej niż samo klikanie w instalatorze.

Zaplanuj to na dzień, w którym komputer nie jest ci pilnie potrzebny. Reinstalacja pod presją czasu to najprostszy sposób na pominięcie kopii zapasowej.

Najpierw sprawdź, czy naprawdę potrzebujesz pendrive'a

Windows ma kilka mechanizmów naprawczych i czysta instalacja z nośnika jest najbardziej brutalnym z nich. Microsoft podpowiada wybór w zależności od objawu (Recovery options in Windows):

problem pojawił się po zainstalowaniu jednej aplikacji: przywracanie systemu;
problem pojawił się po aktualizacji: odinstalowanie aktualizacji albo powrót do poprzedniej wersji Windows (dostępny przez 10 dni od uaktualnienia);
Windows nie startuje: przywracanie do punktu w czasie albo odinstalowanie aktualizacji ze środowiska odzyskiwania, potem reset;
komputer działa źle "ogólnie", a od instalacji aplikacji minęło sporo czasu: Resetuj ten komputer;
podejrzenie infekcji albo sytuacja, w której nic z powyższych nie działa: reinstalacja z nośnika instalacyjnego.

Różnica między resetem a instalacją z pendrive'a decyduje, ile pracy przed tobą. Reset ma dwa warianty (Reset your PC). Zachowaj moje pliki ponownie instaluje Windows, usuwa aplikacje i ustawienia, ale zostawia dokumenty i zdjęcia. Usuń wszystko kasuje pliki, aplikacje i ustawienia; ma przy tym dodatkową opcję Wyczyść dane (Clean data), którą Microsoft zaleca przy oddawaniu, sprzedaży albo utylizacji komputera, bo poza usunięciem plików czyści nośnik i utrudnia ich odzyskanie. Trwa dłużej, więc przy zwykłym starcie od zera nie jest potrzebna. Do tego wybierasz źródło: Pobieranie z chmury ściąga świeżą kopię systemu z internetu, Ponowna instalacja lokalna korzysta z plików już obecnych na dysku, więc jest szybsza, ale może nie zawierać najnowszych poprawek.

Reset odpalisz z Ustawień: Ustawienia > System > Odzyskiwanie > Resetuj komputer. Nośnik nie jest do tego potrzebny i zwykle od tego się zaczyna.

Kiedy reset nie wystarczy i sięgasz po pendrive:

komputer w ogóle się nie uruchamia i nie wchodzi do środowiska odzyskiwania;
reset zawodzi albo kończy się błędem;
podejrzewasz, że system jest zainfekowany, i chcesz zacząć od czystego dysku. Microsoft w takiej sytuacji wskazuje właśnie reinstalację z nośnika;
kupiłeś używany komputer i nie ufasz temu, co na nim jest;
chcesz zmienić układ dysków albo pozbyć się partycji odzyskiwania producenta razem z jego oprogramowaniem.

Gdy objawem jest "komputer strasznie muli, brak miejsca", reinstalacja nie jest właściwym narzędziem. Microsoft wprost zaleca, żeby przed reinstalacją najpierw sprawdzić wolne miejsce na dysku. Mamy o tym osobny tekst: Dysk C zapchany: co bezpiecznie usunąć w Windows 11.

Wymagania Windows 11 i uczciwa uwaga o starszym sprzęcie

Minimalne wymagania Microsoft podaje tak (Windows 11 System Requirements):

procesor 1 GHz lub szybszy, co najmniej 2 rdzenie, obecny na liście zatwierdzonych procesorów;
4 GB RAM;
64 GB lub większy nośnik;
firmware UEFI ze zgodnością z bezpiecznym rozruchem (Secure Boot);
TPM w wersji 2.0. TPM to układ (albo funkcja procesora), który przechowuje klucze szyfrujące;
karta graficzna zgodna z DirectX 12 lub nowszym, sterownik WDDM 2.0;
ekran co najmniej 720p i większy niż 9 cali po przekątnej;
Windows 11 Home oraz Windows 11 Pro w użyciu domowym wymagają połączenia z internetem i konta Microsoft przy wstępnej konfiguracji urządzenia.

Ostatni punkt zaskakuje wiele osób, więc powtórzę go osobno. Przy pierwszej konfiguracji Windows 11 Home i Pro w użytku prywatnym Microsoft wymaga internetu i konta Microsoft. Zaplanuj instalację tak, żeby mieć w zasięgu działającą sieć, najlepiej kabel.

Czy twój komputer się kwalifikuje, sprawdzisz aplikacją PC Health Check (Microsoft udostępnia ją dla komputerów z Windows 10) albo w Ustawieniach przez Windows Update. Jeśli brakuje tylko Secure Boot, bywa, że wystarczy zmiana ustawienia w firmware - Microsoft opisuje to w osobnym artykule (Windows 11 and Secure Boot) i wspomina, że czasem trzeba przełączyć tryb rozruchu z Legacy/CSM na UEFI, a przy obu dostępnych trybach ustawić UEFI jako pierwszy lub jedyny. To zmiana w ustawieniach, nie obejście wymagań.

Zanim ruszysz ten przełącznik, przeczytaj akapit do końca. Strona Microsoftu o Secure Boot każe przełączyć tryb rozruchu, ale sama nie mówi, co ta zmiana robi z systemem, który już masz na dysku. A robi sporo. Jeśli twój obecny Windows startuje w trybie Legacy z dysku w schemacie MBR, przełączenie firmware na UEFI sprawi, że ten system przestanie się uruchamiać do czasu konwersji dysku na GPT. Microsoft ma do tego własne narzędzie MBR2GPT, ale jego dokumentacja jasno stawia sprawę w odwrotnej kolejności: najpierw konwersja dysku, dopiero potem przestawienie firmware na rozruch UEFI (MBR2GPT.EXE). Na dysku z BitLockerem dochodzi drugi problem: zmiana środowiska rozruchowego wywoła ekran z prośbą o 48-cyfrowy klucz odzyskiwania (dokumentacja MBR2GPT wymaga zresztą wcześniejszego zawieszenia ochrony BitLockera). Zanim w ogóle się tym przejmiesz, sprawdź, czy ten scenariusz cię dotyczy, i zrób to z poziomu działającego Windows, bez dotykania firmware. Naciśnij Win+R, wpisz msinfo32 i w oknie Informacje o systemie znajdź pole Tryb systemu BIOS: zobaczysz tam "UEFI" albo "Starsza wersja" (Legacy). Schemat partycji sprawdzisz w Zarządzaniu dyskami (Win+X > Zarządzanie dyskami), klikając dysk prawym przyciskiem, wybierając Właściwości i zakładkę Woluminy - pole Styl partycji pokaże GPT albo MBR. W PowerShellu to samo daje polecenie Get-Disk. Jeśli wynik to UEFI plus GPT, ostrzeżenie o konwersji cię nie dotyczy i przełączanie trybu rozruchu nie jest ci do niczego potrzebne.

Jeśli masz Legacy plus MBR, zostaw tę zmianę na moment tuż przed czystą instalacją, kiedy pliki są już skopiowane, a klucz BitLockera leży pod ręką. Jeśli grzebiesz w firmware wcześniej, tylko po to, żeby sprawdzić kwalifikację do Windows 11, zapamiętaj poprzednie ustawienie i umiej je przywrócić.

Sprzętu, który wymagań nie spełnia, nie da się obejść w sposób, który polecę. Krążą po sieci sposoby, żeby instalator przemilczał brak TPM czy nieobsługiwany procesor. Nie opisuję ich. Powód jest praktyczny, nie moralizatorski: taka instalacja stoi poza tym, co Microsoft wspiera, aktualizacje mogą przestać przychodzić w dowolnym momencie, a diagnostyka problemów robi się loterią. Jeżeli komputer nie łapie się na Windows 11, uczciwe opcje to zostać przy tym, co masz, dołożyć brakujący element (czasem to kwestia włączenia TPM w firmware), rozważyć inny system albo wymienić sprzęt.

Zanim cokolwiek skasujesz

Czysta instalacja usuwa pliki osobiste, aplikacje, dostosowania producenta komputera i wszystkie zmiany wprowadzone w Ustawieniach. Microsoft opisuje ją jako opcję zaawansowaną i zaleca ją tylko wtedy, gdy masz pewność, co robisz (Reinstall Windows with the installation media). Przejdź przez poniższe punkty przed utworzeniem pendrive'a.

Skopiuj pliki. Wszystko, co ma przetrwać, przenieś na dysk zewnętrzny albo do chmury. Kopiuj, nie przenoś. Potem otwórz kilka skopiowanych plików z nośnika docelowego i sprawdź, że naprawdę się otwierają, bo uszkodzona kopia waży tyle samo co dobra. Pamiętaj o miejscach, o których się nie myśli: pulpit, folder Pobrane, zakładki i hasła w przeglądarce, zapisy stanu gier, archiwum poczty w kliencie desktopowym, klucze licencyjne programów, dokumenty w folderze domowym aplikacji. Jeśli chodzi o zdjęcia, mamy osobny poradnik o kopii zapasowej zdjęć. Windows ma też wbudowane narzędzie Kopia zapasowa systemu Windows (Start > wpisz "kopia zapasowa"), które synchronizuje wybrane foldery użytkownika do OneDrive i zapisuje część ustawień, w tym listę zainstalowanych aplikacji oraz sieci Wi-Fi z hasłami. Przy pierwszej konfiguracji nowej instalacji zalogowanie się tym samym kontem Microsoft pozwala odtworzyć taką kopię. Ma to dwa ograniczenia: darmowe konto ma 5 GB miejsca w OneDrive, a narzędzie działa z osobistym kontem Microsoft, nie służbowym ani szkolnym (Back up and restore with Windows Backup). Traktuj je jako wygodny dodatek, a nie jako jedyną kopię.
Odszukaj klucz odzyskiwania BitLocker. Jeśli dysk jest zaszyfrowany, a przy nowszych komputerach bywa to włączone bez świadomego działania użytkownika, to samo wejście do firmware albo zmiana ustawień rozruchu potrafi wywołać ekran z prośbą o 48-cyfrowy klucz. Lenovo w swojej instrukcji o rozruchu z USB ostrzega o tym wprost: gdy BitLocker wykryje zmianę środowiska rozruchowego, poprosi o dane odzyskiwania. Microsoft podaje jasno, że jego wsparcie nie ma możliwości odzyskania, dostarczenia ani odtworzenia zgubionego klucza (Find your BitLocker recovery key). Klucz może być w koncie Microsoft (aka.ms/myrecoverykey), w koncie służbowym lub szkolnym, na wydruku albo na pendrivie. Zapisz go teraz, zanim zaczniesz cokolwiek zmieniać. Szerzej piszemy o tym w tekście BitLocker włączył się sam: gdzie jest klucz odzyskiwania.
Sprawdź stan aktywacji i przypnij licencję do konta Microsoft. Pominięcie tego kroku boli najbardziej po fakcie. Wejdź w Ustawienia > System > Aktywacja i przeczytaj komunikat. Microsoft opisuje możliwe stany tak: "Windows jest aktywowany z licencją cyfrową" oznacza, że konto Microsoft nie jest powiązane z licencją, a "Windows jest aktywowany z licencją cyfrową powiązaną z Twoim kontem Microsoft" oznacza, że wszystko jest gotowe (Activate Windows). Jeśli powiązania brakuje, zaloguj się jako administrator na konto Microsoft, wróć na stronę Aktywacja i użyj opcji Dodaj konto. Po reinstalacji ta sama licencja aktywuje się sama, gdy zalogujesz się tym samym kontem.
Zanotuj edycję systemu. Sprawdź w Ustawienia > System > Informacje, w sekcji Specyfikacje systemu Windows, pole Edycja. Home i Pro to nie to samo. Microsoft pisze wprost: licencja cyfrowa i klucz produktu aktywują system tylko wtedy, gdy edycja pozostaje ta sama. Jeśli miałeś Home, instalujesz Home.
Odszukaj klucz produktu, o ile go używasz. Licencja cyfrowa nie wymaga wpisywania niczego. Klucz produktu to 25 znaków w formacie XXXXX-XXXXX-XXXXX-XXXXX-XXXXX. Dostajesz go z pudełkowym Windows, przy zakupie u autoryzowanego sprzedawcy albo na naklejce Certificate of Authenticity przy urządzeniu odnowionym. W wielu nowoczesnych komputerach klucz siedzi w firmware i instalator sam go zastosuje, o ile pasuje do instalowanej wersji i edycji.
Zapisz hasło Wi-Fi i sprawdź dostęp do kont. Po instalacji komputer nie zna twojej sieci, więc hasło musi być gdzieś poza tym komputerem. Sprawdź też, czy masz dostęp do skrzynki e-mail i do drugiego składnika logowania dla konta Microsoft, bo pierwszą rzeczą po instalacji będzie logowanie. Jeśli kody 2FA masz w aplikacji na telefonie, upewnij się, że telefon jest naładowany i pod ręką.
Pobierz sterowniki sieciowe, zwłaszcza do starszego sprzętu. Windows 11 zwykle sam wykrywa kartę Wi-Fi i ethernet, ale na starszych laptopach i nietypowych płytach głównych zdarza się, że po instalacji nie ma internetu. Wtedy zaczyna się problem z gatunku "żeby pobrać sterownik sieciowy, potrzebuję sieci". Zanim skasujesz system, wejdź na stronę wsparcia producenta swojego modelu, pobierz sterowniki chipsetu, karty sieciowej i Wi-Fi i skopiuj je na osobny pendrive. Nie na ten instalacyjny, bo jego zawartość zostanie skasowana przy tworzeniu nośnika. Przy okazji weź sterowniki karty graficznej i czytnika kart, jeśli producent takie udostępnia.

Jeśli w komputerze jest więcej niż jeden dysk, teraz jest dobry moment, żeby sprawdzić, który jest który, i zapisać sobie ich pojemności. W instalatorze zobaczysz "Dysk 0", "Dysk 1" i rozmiary, bez ładnych nazw. Pomyłka tutaj kosztuje dane. W komputerze stacjonarnym najpewniejszą ochroną jest fizyczne odłączenie kabla od dysków z danymi na czas instalacji i podpięcie ich z powrotem po pierwszym uruchomieniu systemu. Wtedy instalator nie ma czego pomylić. Zrób to porządnie: zamknij system, wyciągnij kabel zasilający z gniazdka (a jeśli zasilacz ma przełącznik, wyłącz też jego - sam przełącznik nie zastępuje wyjęcia wtyczki), przytrzymaj przycisk zasilania kilka sekund, żeby rozładować układy, i dopiero potem otwórz obudowę. Zanim dotkniesz podzespołów, dotknij metalowej części obudowy. Po ponownym podpięciu dysków zajrzyj do firmware i sprawdź kolejność rozruchu, bo numeracja dysków mogła się zmienić. W laptopie tej metody nie stosujemy; tam jedynym zabezpieczeniem jest uważne odczytanie numerów i rozmiarów dysków na ekranie instalatora.

Krok 1. Zrób pendrive instalacyjny

Microsoft prowadzi tu przez własną stronę pobierania oprogramowania (Create installation media for Windows):

Na działającym komputerze wejdź na stronę Pobierz system Windows 11.
W sekcji tworzenia nośnika instalacyjnego Windows 11 kliknij pobieranie. Ściągnie się plik MediaCreationTool.exe.
Podłącz pusty pendrive (minimum 8 GB) i uruchom pobrany plik. Narzędzie przeprowadzi cię przez tworzenie nośnika.

Cała zawartość pendrive'a zostanie skasowana, dlatego Microsoft zaleca użyć pustego. Sprawdź dwa razy, czy nie wetknąłeś nośnika z jedynymi kopiami czegoś ważnego. Narzędzie umie też zapisać plik ISO zamiast pendrive'a, co przyda się do maszyny wirtualnej albo do nagrania płyty DVD. Wybierz edycję zgodną z tą, którą masz: Microsoft powtarza to zarówno przy tworzeniu nośnika, jak i przy reinstalacji, bo edycja musi pasować do licencji.

Czas pobierania zależy od łącza. Na wolnym internecie to potrafi być kilkadziesiąt minut, więc nie zaczynaj tego pół godziny przed wyjściem z domu.

Krok 2. Uruchom komputer z pendrive'a

Tu robi się nerwowo, bo każdy producent ma inny klawisz i inne menu. Microsoft odsyła w tej sprawie do producenta komputera i dodaje, że jeśli ekran instalatora się nie pojawia, komputer prawdopodobnie nie jest ustawiony na rozruch z dysku wymiennego.

Ogólny schemat wygląda tak:

Wyłącz komputer całkowicie (nie usypiaj).
Wetknij pendrive instalacyjny. Na komputerze stacjonarnym najlepiej w port bezpośrednio na płycie głównej, z tyłu obudowy.
Włącz komputer i od razu zacznij naciskać klawisz menu rozruchu. Uwaga na rozróżnienie, o które łatwo się potknąć: menu wyboru urządzenia rozruchowego to co innego niż konfiguracja BIOS-u. Lenovo dla swoich komputerów (ideapad, ThinkPad, ThinkStation, ThinkCentre, ideacentre) podaje do menu rozruchu klawisz F12 lub Fn+F12, naciskany szybko i wielokrotnie przy logo Lenovo; wybór z tej listy działa jednorazowo (How to select boot device, set boot order, and enable boot menu). Do samego BIOS-u wchodzi się innym klawiszem: F1 na ThinkPadach i desktopach, F2 albo Fn+F2 na IdeaPadach, a w części modeli przez przytrzymanie Enter i Startup Interrupt Menu (Recommended ways to enter BIOS - ThinkPad, ThinkCentre, ThinkStation). Jeśli trafisz do BIOS-u zamiast do menu rozruchu, kolejność urządzeń zmienia się w zakładce Boot lub Startup, a zmianę trzeba zapisać przy wyjściu. U innych producentów klawisze bywają inne, więc nie zgaduj, tylko sprawdź na stronie wsparcia swojego modelu.
W menu rozruchu z listy urządzeń wybierz pozycję z nazwą pendrive'a. Jeśli widzisz ten sam nośnik dwa razy, raz z przedrostkiem UEFI, wybierz wersję UEFI. Windows 11 wymaga firmware UEFI, a instalacja w trybie zgodności Legacy skończy się dyskiem w złym formacie.

Jest też droga bez zgadywania klawiszy, jeżeli Windows jeszcze się uruchamia. Otwórz Ustawienia > System > Odzyskiwanie i przy pozycji Zaawansowane uruchamianie kliknij Uruchom ponownie teraz. Po restarcie wybierz Rozwiąż problemy > Opcje zaawansowane > Ustawienia oprogramowania układowego UEFI. Tę samą ścieżkę Microsoft podaje jako sposób na dojście do ustawień Secure Boot, a Lenovo powtarza ją w swojej instrukcji wejścia do BIOS-u.

Potknięcia na tym etapie są zwykle tego samego rodzaju. Windows 11 wymaga sprzętu zgodnego z Secure Boot i nie musisz go wyłączać, żeby zainstalować system z oficjalnego nośnika Microsoftu; jeśli gdzieś przeczytasz radę "wyłącz Secure Boot i będzie działać", potraktuj to jako sygnał, że coś innego jest nie tak. Microsoft zaznacza, że po tymczasowym wyłączeniu Secure Boot trzeba je włączyć z powrotem. Druga sprawa to BitLocker: grzebanie w ustawieniach rozruchu na zaszyfrowanym dysku potrafi wywołać ekran z prośbą o klucz odzyskiwania, więc miej klucz z punktu 2 przygotowań przy sobie, na kartce albo na innym urządzeniu.

Dwóch kolejnych pułapek nie ma w dokumentacji Microsoftu, a i tak je spotkasz. Na części komputerów szybki start skraca okno na wciśnięcie klawisza tak bardzo, że nie zdążysz go nacisnąć. Ma to jeszcze jedno dno: przy włączonym szybkim starcie "Zamknij system" nie jest pełnym wyłączeniem, bo Windows zapisuje wtedy stan jądra do pliku i przy następnym włączeniu go wczytuje. Pełne wyłączenie daje "Uruchom ponownie" albo "Zamknij system" kliknięte z wciśniętym klawiszem Shift; można też wyłączyć szybki start w ustawieniach zasilania. Jeśli i to nie pomaga, zamiast walczyć z czasem użyj drogi przez Ustawienia opisanej wyżej. A jeśli pendrive w ogóle nie pojawia się na liście urządzeń, spróbuj innego portu, najlepiej USB 2.0, gdy taki masz: starsze firmware rozpoznaje je pewniej niż porty USB 3.x. Sprawdź to, zanim uznasz nośnik za wadliwy.

Krok 3. Instalator i kasowanie partycji

Gdy komputer wystartuje z pendrive'a, zobaczysz instalatora Windows 11. Kolejność ekranów według dokumentacji Microsoftu wygląda następująco (nazwy podaję za dokumentacją angielską, bo etykiety polskie zmieniają się między wersjami instalatora):

Wybór języka i ustawień regionalnych, potem Dalej.
Wybór ustawień klawiatury, potem Dalej.
Ekran wyboru opcji instalacji (Select setup option): wybierz Zainstaluj Windows 11 (Install Windows 11) i zaznacz zgodę o treści "I agree everything will be deleted including files, apps, and settings", czyli potwierdzenie, że wszystko zostanie usunięte, łącznie z plikami, aplikacjami i ustawieniami. Przeczytaj to zdanie jeszcze raz i dopiero potem kliknij Dalej.
Jeśli pojawi się ekran klucza produktu: przy licencji cyfrowej wybierz Nie mam klucza produktu (I don't have a product key), a następnie na ekranie wyboru obrazu wskaż edycję zgodną z tą, którą wcześniej zanotowałeś. Microsoft zaznacza, że ten ekran może się w ogóle nie pojawić, jeśli instalator znajdzie klucz zapisany w firmware urządzenia. Wtedy zastosuje go automatycznie.
Zaakceptuj warunki licencji.
Ekran wyboru miejsca instalacji. O nim niżej, bo to najniebezpieczniejszy moment całej procedury.
Na ekranie gotowości kliknij Zainstaluj. Komputer zrestartuje się kilka razy. To normalne. Nie wyłączaj go i nie wyjmuj pendrive'a, dopóki instalator nie skończy.

Teraz ten ekran z partycjami, po angielsku "Select location to install Windows 11". Zobaczysz listę: Dysk 0 z kilkoma partycjami, może Dysk 1, przy każdej rozmiar i typ. Instrukcja Microsoftu jest tu precyzyjna - trzymaj się jej co do litery:

usuń wszystkie partycje na Dysku 0, które nie są opisane jako Nieprzydzielone miejsce (Unallocated Space). Robisz to pojedynczo: zaznaczasz partycję i klikasz Usuń partycję;
ostrzeżenie z tej samej dokumentacji, wytłuszczone także przez Microsoft: jeśli w komputerze jest więcej dysków, na liście będą też inne pozycje, na przykład Dysk 1. Nie modyfikuj i nie usuwaj partycji na żadnym dysku poza Dyskiem 0;
gdy na Dysku 0 zostanie jedna pozycja "Dysk 0 Nieprzydzielone miejsce", zaznacz ją i kliknij Dalej. Windows sam utworzy potrzebne partycje, łącznie z systemową partycją EFI i partycją odzyskiwania.

Zanim klikniesz pierwsze "Usuń partycję", zatrzymaj się. Stąd nie ma już drogi z powrotem. Po skasowaniu partycji dane z niej nie znikają fizycznie od razu, ale odzyskanie ich wymaga specjalistycznych narzędzi, bywa niekompletne i przestaje być możliwe, gdy instalator zacznie zapisywać nowy system w to samo miejsce. Nie licz na to. Jeśli masz choć cień wątpliwości, czy kopia jest kompletna, przerwij instalację i wróć do kopii. Wyłączenie komputera przed pierwszym usunięciem partycji nie zmienia niczego na zawartości dysku - z jednym zastrzeżeniem, które opisuję w sekcji o wycofaniu się: jeśli po drodze zmieniłeś w firmware tryb rozruchu albo ustawienia Secure Boot, samo wyłączenie komputera nie przywraca stanu sprzed.

Wiele laptopów ma na Dysku 0 ukrytą partycję z fabrycznym obrazem systemu i narzędziem przywracania. Skasujesz ją razem z resztą, jeśli usuniesz wszystkie partycje na Dysku 0. Razem z nią przepada możliwość przywrócenia komputera do stanu fabrycznego tą drogą, choć zwykle da się pobrać obraz odzyskiwania ze strony producenta. Sprawdź to zawczasu, jeśli ta partycja ma dla ciebie wartość.

Druga niespodzianka dotyczy danych na drugiej partycji tego samego dysku. Jeśli trzymasz pliki na "D:", które w rzeczywistości jest drugą partycją tego samego fizycznego dysku, to procedura Microsoftu je skasuje. Można teoretycznie usunąć tylko partycję systemową i zainstalować w powstałe wolne miejsce, ale wtedy zostają stare partycje rozruchowe, przy których łatwo o błąd. Prościej i bezpieczniej: skopiuj te dane na zewnętrzny nośnik i zrób czysto.

Krok 4. Pierwsze uruchomienie i konfiguracja

Po ostatnim restarcie zobaczysz konfigurację wstępną, znaną jako OOBE: region, układ klawiatury, sieć, nazwa urządzenia, logowanie kontem Microsoft, ustawienia prywatności.

Na co uważać na tym etapie:

podłącz sieć. Windows 11 Home i Pro w użyciu prywatnym wymagają połączenia z internetem i konta Microsoft przy wstępnej konfiguracji. Jeśli Wi-Fi nie działa, bo brakuje sterownika, podłącz kabel ethernet albo skorzystaj z udostępniania internetu z telefonu przez USB;
zaloguj się tym samym kontem Microsoft, do którego przypięta jest licencja cyfrowa. Microsoft mówi o tym wprost w instrukcji reinstalacji: podczas konfiguracji połącz się i zaloguj kontem Microsoft, żeby licencja i klucz zapisane w koncie zostały poprawnie zastosowane;
jeśli robiłeś kopię przez Kopię zapasową systemu Windows, po zalogowaniu tym samym kontem system zaproponuje przywrócenie kopii. Przywraca przypięte skróty aplikacji i część ustawień. Aplikacje ze Sklepu instalują się po kliknięciu w skrót, a przy programach spoza Sklepu Windows skieruje cię na stronę z instalatorem;
ustawienia prywatności przeczytaj, zamiast klikać "Dalej" w pętli. Diagnostyka, personalizacja reklam, historia lokalizacji: każdą z tych rzeczy da się później zmienić, ale łatwiej wybrać świadomie od razu.

Krok 5. Co zainstalować w pierwszej kolejności

Świeżo zainstalowany Windows przez pierwsze godziny nie ma kompletu sterowników ani wszystkich poprawek, więc kolejność ma tu znaczenie.

Zacznij od sieci. Jeśli internetu nie ma, podłącz sterownik z przygotowanego wcześniej pendrive'a. To dlatego robiłeś go przed instalacją.
Puść Windows Update i powtarzaj do skutku. Ustawienia > Windows Update > Sprawdź aktualizacje. Powtarzaj, aż lista będzie pusta, restartując po drodze. Windows przy okazji pobiera wiele sterowników sam.
Dołóż sterowniki producenta: chipset, kartę graficzną, dźwięk, czytnik linii papilarnych, funkcje klawiszy specjalnych. Bierz je ze strony wsparcia swojego modelu, nie z przypadkowych "aktualizatorów sterowników" z reklam.
Sprawdź aktywację, szczegóły w następnej sekcji.
Zainstaluj przeglądarkę i menedżer haseł, żeby odzyskać dostęp do kont w kontrolowany sposób.
Dopiero teraz programy codziennego użytku, z oficjalnych stron albo ze Sklepu Microsoft. Świeży system to okazja, żeby nie wracać do połowy rzeczy, które siedziały na starym.
Przywróć pliki z kopii i dopiero po sprawdzeniu, że wszystko jest na miejscu, rozważ zwolnienie nośnika z kopią. Osobiście trzymałbym ją nietkniętą przez co najmniej kilka dni.
Skonfiguruj kopię zapasową na przyszłość. Reinstalacja to najlepszy moment, żeby wreszcie to ustawić.

Ochrona antywirusowa działa od pierwszej minuty, bo Microsoft Defender jest wbudowany i włączony. Nic dodatkowego nie musisz instalować od razu.

Krok 6. Sprawdź aktywację

Wejdź w Ustawienia > System > Aktywacja i przeczytaj stan. Microsoft wymienia cztery możliwe komunikaty: "Windows jest aktywowany", "Windows jest aktywowany z licencją cyfrową", "Windows jest aktywowany z licencją cyfrową powiązaną z Twoim kontem Microsoft" oraz "Windows nie jest aktywowany", przy czym w tym ostatnim przypadku zobaczysz komunikat o błędzie.

Jeśli masz licencję cyfrową i zalogowałeś się właściwym kontem, aktywacja zwykle następuje sama po połączeniu z internetem. Bywa, że trzeba jej dać kilkanaście minut i jeden restart.

Gdy Windows nie chce się aktywować, przyczyna zwykle jest jedna z tych:

reinstalacja tej samej edycji na tym samym sprzęcie. Sprawdź, czy jesteś zalogowany na konto powiązane z licencją i czy edycja się zgadza. Home i Pro to różne licencje;
wymieniłeś płytę główną albo inny ważny podzespół. Microsoft opisuje to osobno: po poważnej zmianie sprzętu system może przestać być aktywny, a ratunkiem jest narzędzie do rozwiązywania problemów z aktywacją (Reactivating Windows after a hardware change). Ścieżka: Ustawienia > System > Aktywacja > Rozwiąż problemy, potem opcja Ostatnio zmieniono sprzęt na tym urządzeniu, logowanie kontem Microsoft, zaznaczenie pozycji "To jest urządzenie, którego teraz używam" i Aktywuj. Haczyk: narzędzie pojawia się tylko wtedy, gdy Windows nie jest aktywny, działa wyłącznie z powiązanym kontem Microsoft i wymaga, żeby powiązanie istniało przed zmianą sprzętu. Stąd punkt 3 z listy przygotowań;
masz klucz produktu. Ustawienia > System > Aktywacja > Zmień klucz produktu i wpisz swoje 25 znaków;
nie masz ani licencji cyfrowej, ani klucza. Na stronie Aktywacja jest przycisk prowadzący do Sklepu Microsoft, gdzie licencję cyfrową można kupić. To jedyna droga, jaką tu opiszę.

Gdy coś nie działa

Komputer ignoruje pendrive i startuje jak zwykle. Sprawdź, czy nośnik faktycznie się utworzył (powinny być na nim widoczne pliki instalatora, w tym setup.exe), spróbuj innego portu, wejdź do menu rozruchu ręcznie zamiast liczyć na automat, poszukaj w firmware pozycji z nazwą pendrive'a poprzedzonej "UEFI".

Instalator nie widzi dysku. Najczęstsza przyczyna na nowszych laptopach to kontroler dysku wymagający sterownika, którego nie ma w standardowym obrazie, albo tryb pracy dysku ustawiony w firmware na RAID zamiast AHCI. Sterownik pobierzesz ze strony producenta komputera lub płyty głównej i wskażesz go w instalatorze. Zmianę trybu pracy dysku w firmware rób ostrożnie, bo potrafi uniemożliwić start istniejącej instalacji.

Pojawił się ekran z prośbą o klucz BitLocker. Wpisz 48-cyfrowy klucz odzyskiwania. Zanotuj pierwsze 8 znaków identyfikatora klucza wyświetlonych na ekranie; przy kilku kluczach w koncie to po nich rozpoznasz właściwy. Klucza szukaj pod adresem aka.ms/myrecoverykey po zalogowaniu kontem Microsoft, w koncie służbowym lub szkolnym, na wydruku albo na pendrivie. Jeśli klucza nie ma i nie da się cofnąć zmiany, która go wywołała, zostaje reset urządzenia, a ten usuwa wszystkie pliki. Microsoft nie ma jak ci go odtworzyć.

Po instalacji nie ma internetu. Ratuje przygotowany wcześniej pendrive ze sterownikami. Jeśli go nie masz, użyj kabla ethernet albo udostępnij internet z telefonu przez USB, a potem pobierz sterownik Wi-Fi ze strony producenta.

Windows nie aktywuje się mimo poprawnego konta. Odczekaj i zrestartuj, sprawdź zgodność edycji, a przy zmianie sprzętu użyj narzędzia do rozwiązywania problemów z aktywacją opisanego wyżej.

Instalacja stanęła i ekran jest czarny. Przy resecie systemu Microsoft ostrzega, że ekran potrafi pozostać czarny nawet kilkanaście minut, a ręczna próba restartu w tym czasie może zepsuć całą operację. Ta sama cierpliwość przydaje się przy instalacji. Jeśli nie ma żadnej zmiany przez godzinę i dioda aktywności dysku nie mruga, dopiero wtedy rozważ twardy restart.

Jak bezpiecznie się wycofać

Dopóki nie klikniesz Usuń partycję, na dysku nic się nie zmienia: wyłącz komputer, wyjmij pendrive, uruchom normalnie. Utworzenie nośnika instalacyjnego też niczego nie zmienia na dysku komputera, zmienia tylko zawartość pendrive'a.

Jest jeden ważny wyjątek. Jeśli po drodze zmieniłeś w firmware tryb rozruchu (Legacy/CSM na UEFI) albo ustawienia Secure Boot, stary system może się już nie uruchomić, a BitLocker poprosi o klucz odzyskiwania. Cofnięcie się polega wtedy na przywróceniu poprzednich ustawień firmware, nie tylko na wyjęciu pendrive'a. Dlatego przed wejściem do firmware zanotuj, jak było ustawione, i miej klucz BitLockera pod ręką.

Po skasowaniu partycji drogi powrotu praktycznie nie ma. Dlatego sekcja o przygotowaniach jest tak długa.

Jeśli przerwiesz instalację w połowie, komputer zostanie z dyskiem w stanie niekompletnym i najprawdopodobniej się nie uruchomi. Wyjście: wystartuj ponownie z pendrive'a i przeprowadź instalację do końca. Sam nośnik pozostaje sprawny, można go użyć wiele razy.

Jeśli komputer jeszcze działa, zostaje wariant lżejszy: instalacja w miejscu (in-place). Uruchamiasz plik setup.exe z pendrive'a z poziomu działającego Windows, wybierasz Zmień elementy do zachowania i decydujesz: zachowaj pliki i aplikacje, zachowaj tylko pliki, albo nie zachowuj niczego. Pierwsza opcja ponownie instaluje system, zostawiając dane, ustawienia i programy. To dobra droga przy uszkodzonych plikach systemowych, gdy komputer wciąż się uruchamia.

Lista kontrolna

Pliki skopiowane, sprawdzone przez faktyczne otwarcie z nośnika docelowego, a najważniejsze rzeczy w dwóch miejscach?
Klucz odzyskiwania BitLocker zapisany poza tym komputerem?
Stan aktywacji sprawdzony, a licencja cyfrowa powiązana z kontem Microsoft?
Edycja (Home czy Pro) zanotowana?
Klucz produktu odnaleziony, jeśli twoja licencja go wymaga?
Hasło Wi-Fi i dostęp do drugiego składnika logowania poza tym komputerem?
Sterowniki sieciowe i chipsetu pobrane na osobny pendrive?
Wiesz, który dysk to Dysk 0, i sprawdziłeś pojemności?
Pendrive instalacyjny utworzony w edycji zgodnej z licencją?
Jeśli będziesz zmieniać tryb rozruchu w firmware: zanotowane poprzednie ustawienie i klucz BitLockera pod ręką?
Zaplanowany czas i stabilne zasilanie (laptop w gniazdku)?

Po instalacji: aktualizacje do skutku, sterowniki producenta, sprawdzona aktywacja, przywrócone pliki, ustawiona kopia zapasowa na przyszłość.

Źródła

Microsoft Support, Recovery options in Windows - dobór metody odzyskiwania do objawu, różnica między resetem a reinstalacją, zalecenie kopii zapasowej przed operacją, wskazanie nośnika instalacyjnego przy podejrzeniu infekcji.
Microsoft Support, Reset your PC - opcje Zachowaj moje pliki i Usuń wszystko, warianty Pobieranie z chmury i Ponowna instalacja lokalna, ścieżka Ustawienia > System > Odzyskiwanie, wymóg posiadania klucza BitLocker, ostrzeżenie o długim czarnym ekranie.
Microsoft Support, Create installation media for Windows - pobranie MediaCreationTool.exe ze strony Microsoftu, wymagania nośnika (pusty pendrive minimum 8 GB), możliwość utworzenia pliku ISO, kwestia klucza produktu zapisanego w firmware.
Microsoft Support, Reinstall Windows with the installation media - pełna procedura czystej instalacji, kolejność ekranów instalatora, ostrzeżenie o zakresie usuwanych danych, instrukcja kasowania partycji na Dysku 0 i zakaz ruszania innych dysków, wymóg zgodności edycji, konieczność zalogowania kontem Microsoft, wariant instalacji w miejscu przez setup.exe.
Microsoft Support, Windows 11 System Requirements - minimalne wymagania sprzętowe, wymóg UEFI i zgodności z Secure Boot, TPM 2.0, wymóg internetu i konta Microsoft przy wstępnej konfiguracji, aplikacja PC Health Check.
Microsoft Support, Windows 11 and Secure Boot - czym jest Secure Boot, ścieżka Ustawienia > System > Odzyskiwanie > Uruchom ponownie teraz > Rozwiąż problemy > Opcje zaawansowane > Ustawienia oprogramowania układowego UEFI, przełączenie z Legacy/CSM na UEFI, zalecenie ponownego włączenia Secure Boot.
Microsoft Learn, MBR2GPT.EXE - konwersja dysku systemowego z MBR na GPT bez utraty danych, wymóg przekonfigurowania firmware na rozruch UEFI dopiero PO konwersji dysku, konieczność zawieszenia ochrony BitLockera przed konwersją.
Microsoft Support, Activate Windows - komunikaty na stronie Aktywacja i ich znaczenie, powiązanie konta Microsoft z licencją cyfrową, format klucza produktu, aktywacja po ponownej instalacji, opcja "Nie mam klucza produktu", zakup licencji przez Sklep.
Microsoft Support, Reactivating Windows after a hardware change - przygotowanie do zmiany sprzętu, procedura narzędzia do rozwiązywania problemów z aktywacją, wymóg zgodności edycji przed i po zmianie.
Microsoft Support, Find your BitLocker recovery key - 48-cyfrowy klucz, identyfikator klucza i jego pierwsze 8 znaków, miejsca przechowywania klucza, informacja, że Microsoft nie może go odzyskać, oraz konsekwencja jego braku.
Microsoft Support, Back up and restore with Windows Backup - zakres kopii (foldery użytkownika, aplikacje, ustawienia, sieci Wi-Fi z hasłami), 5 GB w OneDrive na darmowym koncie, ograniczenie do osobistego konta Microsoft, przywracanie kopii przy konfiguracji wstępnej.
Lenovo Support, How to select boot device, set boot order, and enable boot menu - menu wyboru urządzenia rozruchowego pod F12 lub Fn+F12 przy logo Lenovo jako wybór jednorazowy, klawisze BIOS-u dla poszczególnych serii (F1 dla ThinkPad i desktopów, F2 lub Fn+F2 dla IdeaPad), ustawianie kolejności rozruchu w zakładce Boot.
Lenovo Support, Recommended ways to enter BIOS - ThinkPad, ThinkCentre, ThinkStation - wejście do BIOS-u klawiszem F1 po logo, Startup Interrupt Menu, droga przez Ustawienia Windows 11 i Zaawansowane uruchamianie.
Lenovo Support, How to boot from USB disk in the BIOS (Boot Menu) - ideapad, Lenovo - ostrzeżenie, że BitLocker po wykryciu zmiany środowiska rozruchowego zażąda danych odzyskiwania, i zalecenie przygotowania klucza wcześniej.